"Op 5 mei vieren we dat we in Nederland al 65 jaar in vrijheid leven. En staan we stil bij onvrijheid elders ter wereld. Overal is het feest en iedereen kan meedoen. Vrijheid maak je met elkaar." Zo luidt de tekst op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, maar is die anno 2010 nog wel actueel? Of is de angst na drama's als de aanslag in Apeldoorn en de rellen in Hoek van Holland en op het vorige Bevrijdingsfestival in Rotterdam een grotere raadgever? "Die twee incidenten waren voor ons de directe aanleiding het festival te omheinen. Hoek van Holland was voor ons de druppel", vertelt Esther Lubberding van Bevrijdingsfestival Utrecht.

5 mei 2010 was de dag dat honderdduizenden Nederlanders feestvierden met tal van muziekacts op de dertien bevrijdingsfestivals. 5 mei 2010 was ook de dag dat alle 20.000 bezoekers van Bevrijdingsfestival Zuid-Holland als gevolg van de rellen van 2009 gefouilleerd werden, al om 19.30 uur naar huis moesten, geen dance voorgeschoteld kregen en naar verluidt ook al niet mochten pogoën. In Utrecht en Zwolle mochten duizenden bezoekers het terrein niet op, omdat de door de brandweer opgelegde maximum capaciteit binnen twee uur na de start al bereikt was. "Het is het gevolg van wat er gebeurt in onze samenleving", vertelt Niek van der Sprong van Bevrijdingsfestival Overijssel. "Iedereen wil alle risico's uitsluiten."

Coördinator Lubberding van Bevrijdingsfestival Utrecht geeft toe dat bezoekers op 5 mei al in een vroeg stadium geweerd zijn. Dat ging zo: Om 12.00 uur gaat het terrein open, Junkie XL begint om 13.00 uur en om 14.00 uur "was het al alarmfase één" en twittert @BFUtrecht: "Bevrijdingsfestival Utrecht is VOL! Advies om niet meer te komen..." Lubberding: "We hebben toen een compleet ontmoedigingsbeleid ingesteld ook via Facebook en twitter." De poorten worden gesloten, wachtenden krijgen te horen dat het een-eruit-een-erin is en even later dat ze voorlopig het terrein niet op komen. Gelaten zoekt het publiek een plekje in het gras van het omringende park, dat vervolgens door de politie afgegrendeld wordt. Mensen die op Utrecht Centraal de tram willen pakken naar het festival worden gewaarschuwd dat het geen zin heeft. Tot 17.30 uur blijven de poorten dicht.

De regelgeving verschilt per stad, legt Lubberding uit. "In de Utrechtse theorie zijn wij een overdekte instelling en daarvoor geldt een beperkt aantal mensen per vierkante meter. Verder denken wij dat de capaciteit van het terrein 15.000 is, maar zegt de brandweer dat je maar tot 10.000 man veilig kan ontruimen. Dat is een hele discussie geweest." De keuze voor gereguleerde toegang door hekken en controle is volgens Lubberding niet gemaakt om meer horeca-inkomsten te genereren. "Het is in eerste instantie een keuze voor veiligheid. Wij dragen de verantwoordelijkheid voor 10.000 mensen. Je hebt het Hoek van Holland drama gezien en wilt gewoon niet hebben dat mensen met wapens en glas binnenkomen. Het neveneffect is dat je meer omzet maakt, dat mocht ook wel na 2009."

In 2009 trok Bevrijdingsfestival Utrecht ondanks aanhoudende regen 30.000 man. Hoewel dit jaar 5 mei als nationale vrije dag gold en Junkie XL opende, menen Lubberding en woordvoerder Gerard Derksen van de gemeente Utrecht dat deze vroege drukte niet te verwachten was. Derksen: "Het was veel drukker dan afgelopen jaren. We gaan dit evalueren en misschien dat er volgend jaar wat ontspannender met de indeling wordt omgegaan. Maar we werken sinds allerlei incidenten in Nederland nu eenmaal met veiligheidsnormen en op basis daarvan hebben we gekeken wat verantwoord is." Lubberding: "In dit park kan dit. Als de capaciteit te klein is moeten we misschien naar een andere locatie of de programmering aanpassen."

Overijssel huisvestte weer het drukstbezochte bevrijdingsfestival; dit jaar werd het bezoekersrecord van 140.000 naar 150.000 man getild. Ook in Zwolle, waar ongeduldige bezoekers later over de hekken klommen, zag de organisatie zich door de enorme opkomst genoodzaakt tot "publiekssturende maatregelen". Producent/programmeur Van der Sprong: "Wij hebben het voordeel van een uitgestrekt festivalterrein met diverse area's, die we apart kunnen afsluiten. Met een camerasysteem proberen we te drukke pleinen te voorkomen en het publiek andere kanten op te sturen door delen af te sluiten. Nu was het al na het tweede concert zo druk, dat het hoofdpodium, het dance-podium en tussenliggende KinkFM podium niet meer te bereiken waren. Op een gegeven moment zet je dan de poort dicht."

Volgens Van der Sprong zetelt het festival in een 'crowd management overleg' met politie en brandweer, maar is zijn organisatie "verantwoordelijk en leidend in maatregelen om een te grote toeloop te voorkomen". Het maximum bezoekersaantal wordt volgens Van der Sprong bepaald door twee factoren: "Het aantal vierkante meters keer het toegestane aantal personen per vierkante meter en de ontruimingsmogelijkheden, die de brandweer bepaalt. Kijk naar wat er 4 mei is gebeurd; iemand roept iets raars in het publiek en hoe snel het terrein leeg kan, is wel een bepalende factor. Op dit moment is de tendens om niet te sjoemelen, maar die normen heel streng te handhaven."

Nederland schiet volgens Van der Sprong door in het willen uitsluiten van risico's. "Het wordt steeds gekker. Voor een evenement kijk je vooraf naar de risico's en dus ook wat het risico is dat iemand met een auto het publiek in kan rijden. Verzekeringstechnisch bemoeit ook iedereen zich ermee. Dat moet als organisatie ook wel, als je dat niet doet en er iets gebeurt, krijg je met aansprakelijkheid te maken. Dan kom je in een situatie terecht waar je niet meer uitkomt. Kijk maar hoe de politie is afgerekend op Hoek van Holland. Alsof de politie schuldig is dat mensen zo tekeergaan."

"Kunnen leven zonder angst voor oorlog of geweld is de meest essentiële voorwaarde voor vrijheid wereldwijd", stelde Wim Kok gisteren in zijn 5 mei-lezing. Het is duidelijk dat dit citaat voor de organiserende partijen niet opgaat. En met deze beperkende maatregelen kun je moeilijk volhouden, dat een bevrijdingsfestival nog per definitie een vrijheidsfeest voor iedereen is. Aan de andere kant wijzen de festivals er op dat zich dit jaar in Utrecht, Zwolle en zelfs in Rotterdam geen ongeregeldheden hebben voorgedaan.